Ses, Yutma & Edinilmiş Dil

Çocuğunuzun veya kendinizin konuşma gelişimini uzmanıyla değerlendirmek için DoktorTakvimi Üzerinden Randevu Alın ➔

Dil ve konuşma terapisi; yalnızca çocukluk dönemindeki dil ve konuşma güçlüklerini değil, çocuk ve yetişkinlerde görülebilen ses bozukluklarını, yutma güçlüklerini ve sonradan ortaya çıkan dil ve iletişim problemlerini de kapsar.

Sesin kullanımında yaşanan zorlanmalar, güvenli ve etkili yutmayı etkileyen güçlükler veya inme ve benzeri nörolojik durumların ardından ortaya çıkan iletişim problemleri bireyin günlük yaşamını önemli ölçüde etkileyebilir.

Bu alanlarda değerlendirme ve terapi süreci, kişinin yaşı, tıbbi durumu, yaşadığı güçlüğün özellikleri ve günlük yaşam ihtiyaçları dikkate alınarak bireysel şekilde planlanır.

Ses Bozukluklarında Hangi Durumlarda Destek Alınabilir?

Ses bozuklukları yalnızca ses kısıklığı şeklinde ortaya çıkmaz. Sesin kalitesinde, şiddetinde, perdesinde veya kullanım sırasında harcanan eforda değişiklikler görülebilir.

Aşağıdaki durumlarda değerlendirme yapılabilir:

uzun süren veya tekrarlayan ses kısıklığı,
sesin kaba, nefesli veya gergin duyulması,
konuşurken sesin çabuk yorulması,
uzun süre konuşmakta zorlanma,
sesin beklenenden daha zayıf veya güçlü çıkması,
konuşma sırasında boğaz veya gırtlak bölgesinde gerginlik hissedilmesi,
sesin mesleki veya günlük kullanım sırasında yetersiz kalması.

Ses değişikliklerinin altında farklı nedenler bulunabileceği için gerekli durumlarda Kulak Burun Boğaz uzmanı değerlendirmesiyle birlikte süreç yürütülebilir.

Ses Terapisi Nasıl İlerler?

Ses terapisi kişinin ses kullanım özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre planlanır.

Terapi sürecinde;

daha verimli ses üretiminin desteklenmesi,
gereksiz vokal eforun azaltılması,
solunum ve ses üretimi arasındaki koordinasyonun geliştirilmesi,
uygun ses şiddeti ve perdesinin kullanılması,
rezonans özelliklerinin desteklenmesi,
ses kullanım alışkanlıklarının düzenlenmesi

gibi alanlarda çalışmalar yapılabilir.

Amaç yalnızca sesin daha farklı duyulmasını sağlamak değil, kişinin sesini günlük ve mesleki yaşamında daha sağlıklı, rahat ve işlevsel şekilde kullanabilmesini desteklemektir.

Yutma ve Beslenme Güçlükleri

Yutma; yiyecek, sıvı ve tükürüğün ağızdan mideye güvenli ve etkili biçimde taşınmasını sağlayan karmaşık bir süreçtir.

Yutma veya beslenme sırasında yaşanan güçlükler çocuklarda ve yetişkinlerde farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Aşağıdaki durumlarda yutma değerlendirmesi gerekebilir:

yemek veya sıvı tüketimi sırasında öksürme,
çiğnemekte zorlanma,
yiyeceği ağız içerisinde kontrol edememe,
besinin ağızda uzun süre kalması,
belirli kıvamlardaki yiyeceklerden kaçınma,
yemeklerin normalden uzun sürmesi,
yutma sırasında belirgin zorlanma,
yutma sonrasında ses değişikliği,
beslenme sırasında nefes almada güçlük.

Çocuklarda ise yaşına uygun kıvamdaki besinleri tüketememe, sık öğürme, çiğneme güçlüğü veya yeterli besin ve sıvı alamama gibi durumlar da değerlendirme gerektirebilir.

Yutma Terapisi Nasıl Planlanır?

Yutma terapisi her birey için aynı şekilde uygulanmaz. Öncelikle yutmanın hangi aşamasında ve nasıl bir güçlük yaşandığının belirlenmesi gerekir.

Değerlendirme sonucunda kişinin ihtiyacına göre;

ağız ve dil kontrolünün desteklenmesi,
çiğneme becerilerinin geliştirilmesi,
yutma güvenliğini destekleyen stratejilerin kullanılması,
beslenme sırasında uygun pozisyonlandırma,
gerekli durumlarda kompansatuvar yöntemler,
besin ve sıvı özelliklerine yönelik bireysel öneriler

üzerinde çalışılabilir.

Besin kıvamında değişiklik yapılması veya farklı yutma stratejilerinin uygulanması, bireysel değerlendirme sonucunda ve uzman yönlendirmesiyle planlanmalıdır.

Edinilmiş Dil Bozuklukları ve Afazi

Bireyin daha önce sahip olduğu dil ve iletişim becerileri, yaşamın ilerleyen dönemlerinde meydana gelen nörolojik bir durum sonucunda etkilenebilir.

İnme, travmatik beyin hasarı, bazı nörolojik hastalıklar veya beynin dil ile ilişkili bölgelerini etkileyen farklı durumlar sonrasında afazi ve diğer edinilmiş dil bozuklukları görülebilir.

Bu durumda kişi;

kelime bulmakta,
düşüncelerini konuşarak ifade etmekte,
konuşulanları anlamakta,
cümle oluşturmakta,
okuma ve yazmada,
günlük iletişim içerisinde kendisini anlatmakta

güçlük yaşayabilir.

Afazi yalnızca konuşma becerisini etkileyen bir durum değildir. Dilin anlama, ifade etme, okuma ve yazma gibi farklı alanları da etkilenebilir.

Edinilmiş Dil Bozukluklarında Terapi

Değerlendirme sürecinde kişinin hangi dil ve iletişim alanlarında güçlük yaşadığı ve hangi becerilerinin korunmuş olduğu belirlenir.

Kişinin ihtiyaçlarına göre terapi sürecinde;

kelime bulma becerilerinin desteklenmesi,
sözel ifade becerilerinin geliştirilmesi,
konuşulan dili anlama çalışmalarının yapılması,
cümle oluşturma becerilerinin desteklenmesi,
okuma ve yazma çalışmalarının yapılması,
günlük yaşamda işlevsel iletişimin artırılması,
gerektiğinde alternatif iletişim yollarının kullanılması

gibi hedefler üzerinde çalışılabilir.

Bazı bireylerde afaziye dizartri veya konuşma apraksisi gibi motor konuşma güçlükleri de eşlik edebilir. Bu nedenle değerlendirme kişinin genel iletişim özelliklerini kapsayacak şekilde yapılır.

Multidisipliner Yaklaşım

Ses, yutma ve edinilmiş dil bozuklukları bazı durumlarda farklı sağlık alanlarının birlikte çalışmasını gerektirebilir.

Kişinin ihtiyacına göre Dil ve Konuşma Terapisti; Kulak Burun Boğaz, nöroloji, gastroenteroloji, diyetisyen veya diğer ilgili sağlık profesyonelleriyle iş birliği içerisinde süreci sürdürebilir.

Bu iş birliğinin amacı, kişinin yaşadığı güçlüğün nedenlerinin doğru değerlendirilmesi ve terapi sürecinin güvenli ve uygun biçimde planlanmasıdır.

Ne Zaman Değerlendirme Alınmalıdır?

Ses, yutma veya iletişim alanındaki bir güçlük günlük yaşamı etkilemeye başladığında değerlendirme alınması önemlidir.

Özellikle;

uzun süre devam eden ses değişiklikleri,
yemek sırasında tekrarlayan öksürme veya zorlanma,
çiğneme ve yutma güçlüğü,
inme veya nörolojik bir durum sonrasında konuşma ve anlama becerilerinde değişiklik,
kelime bulma ve kendini ifade etmede belirgin zorlanma,
iletişim becerilerindeki değişikliklerin sosyal veya günlük yaşamı etkilemesi

durumlarında Dil ve Konuşma Terapisti tarafından değerlendirme yapılabilir.

Değerlendirme sonucunda kişinin mevcut becerileri ve ihtiyaçları belirlenerek bireysel terapi süreci planlanır.