Konuşma Sesi Bozuklukları

Çocuğunuzun konuşma gelişimini uzmanıyla değerlendirmek için DoktorTakvimi Üzerinden Randevu Alın ➔

Konuşma sesi bozuklukları, bireyin konuşma seslerini yaşına ve gelişim düzeyine uygun şekilde üretmesinde veya kullanmasında güçlük yaşaması durumudur. Özellikle çocukluk döneminde bazı seslerin diğerlerinden daha geç edinilmesi gelişimin doğal bir parçası olabilir. Ancak ses hatalarının uzun süre devam etmesi, sistematik hâle gelmesi veya çocuğun konuşmasının anlaşılabilirliğini etkilemesi durumunda değerlendirme gerekebilir.

Konuşma sesi bozuklukları farklı biçimlerde ortaya çıkabilir. Çocuk bazı sesleri başka seslerle değiştirebilir, kelime içerisindeki sesleri atlayabilir veya bir sesi doğru konum ve biçimde üretmekte zorlanabilir.

Bu alanda en sık karşılaşılan durumlar arasında artikülasyon bozuklukları ve fonolojik bozukluklar yer almaktadır.

Konuşma Sesi Bozuklukları Nasıl Görülür?

Konuşma sesi güçlüğü yaşayan bir çocuk;

• belirli sesleri başka seslerle değiştirebilir,
• bazı konuşma seslerini kelime içerisinde kullanmayabilir,
• sesleri bozuk veya farklı şekilde üretebilir,
• kelimelerin belirli bölümlerini atlayabilir,
• uzun veya karmaşık kelimeleri söylerken zorlanabilir,
• benzer ses hatalarını farklı kelimelerde tekrarlayabilir,
• yaşıtlarına göre daha düşük bir konuşma anlaşılabilirliğine sahip olabilir.

Örneğin çocuğun “kalem” yerine “talem”, “araba” yerine “ayaba” veya “köpek” yerine “töpek” demesi konuşma sesi özelliklerinin değerlendirilmesini gerektirebilir.

Tek bir ses hatasının bulunması her zaman konuşma sesi bozukluğu olduğu anlamına gelmez. Çocuğun yaşı, genel konuşma gelişimi, yaptığı hataların özellikleri ve konuşmasının günlük yaşamda ne ölçüde anlaşılır olduğu birlikte değerlendirilmelidir.

Artikülasyon ve Fonolojik Güçlükler

Artikülasyon bozukluğunda temel güçlük, belirli bir konuşma sesinin doğru biçimde üretilmesiyle ilişkili olabilir. Dil, dudak, çene veya diğer konuşma organlarının uygun konumlandırılmasında yaşanan güçlükler ses üretimini etkileyebilir.

Fonolojik bozukluklarda ise çocuk bazı sesleri fiziksel olarak üretebilmesine rağmen konuşma içerisinde bu sesleri sistematik biçimde değiştirebilir veya belirli ses örüntülerini yaşına uygun olmayan şekilde kullanmaya devam edebilir.

Bu iki alan birbirinden farklı özellikler gösterebilmekle birlikte bazı çocuklarda artikülasyon ve fonolojik güçlükler birlikte de görülebilir.

Bu nedenle terapi planı oluşturulmadan önce konuşma hatalarının özelliklerinin ayrıntılı biçimde değerlendirilmesi önemlidir.

Konuşma Sesi Bozuklukları Nasıl Değerlendirilir?

Dil ve Konuşma Terapisti tarafından yapılan değerlendirmede yalnızca çocuğun hangi sesi yanlış söylediğine bakılmaz.

Değerlendirme sırasında;

• çocuğun üretebildiği konuşma sesleri,
• hangi seslerde güçlük yaşadığı,
• ses hatalarının kelimenin hangi bölümlerinde ortaya çıktığı,
• ses değiştirme ve ses atma örüntüleri,
• hataların sistematik olup olmadığı,
• konuşmanın genel anlaşılabilirliği,
• oral-motor yapı ve işlevler,
• dil ve iletişim becerileri

birlikte ele alınabilir.

Gerekli durumlarda işitme değerlendirmesi veya farklı uzmanlık alanlarından görüş alınması da önerilebilir.

Değerlendirme sonucunda çocuğun güçlü olduğu alanlar ve desteğe ihtiyaç duyduğu konuşma becerileri belirlenerek terapi hedefleri oluşturulur.

Terapi Süreci Nasıl İlerler?

Konuşma sesi terapisi her çocuk için aynı şekilde ilerlemez. Terapi programı, değerlendirme sonucunda belirlenen konuşma özelliklerine ve çocuğun bireysel ihtiyaçlarına göre planlanır.

Artikülasyon çalışmalarında hedef sesin doğru şekilde üretilmesi üzerinde çalışılabilir. Doğru üretim kazanıldıktan sonra bu becerinin hece, kelime, cümle ve günlük konuşma gibi farklı düzeylerde kullanılabilmesi hedeflenir.

Fonolojik çalışmalarda ise çocuğun konuşmasındaki sistematik hata örüntülerinin azaltılması ve konuşma seslerini farklı kelimelerde doğru şekilde kullanabilmesinin desteklenmesi amaçlanabilir.

Terapi sürecinin temel hedeflerinden biri, çocuğun öğrendiği doğru üretimleri yalnızca terapi ortamında değil, günlük iletişiminde de doğal ve tutarlı şekilde kullanabilmesini sağlamaktır.

Ailelerin Sürece Katılımı

Çocuklarla yürütülen terapi çalışmalarında aile iş birliği önemli bir yere sahiptir.

Çocuğun terapi sırasında kazandığı becerilerin ev ve günlük yaşam içerisinde desteklenmesi, öğrenilen konuşma becerilerinin farklı ortamlara aktarılmasına yardımcı olabilir.

Ailelerin çocuğun her hatasını sürekli düzeltmesi yerine, doğru konuşma modelini doğal iletişim içerisinde sunması daha işlevsel olabilir.

Evde yapılacak çalışmaların çocuğun ihtiyaçlarına göre ve Dil ve Konuşma Terapistinin önerileri doğrultusunda sürdürülmesi önemlidir.

Ne Zaman Değerlendirme Alınmalıdır?

Çocuğun konuşmasının yaşıtlarına göre belirgin şekilde anlaşılmaz olması, belirli seslerdeki hataların uzun süre devam etmesi veya aynı ses değişikliklerinin birçok farklı kelimede tekrar edilmesi durumunda değerlendirme alınabilir.

Özellikle konuşma güçlüğünün çocuğun;

• kendisini ifade etmesini,
• arkadaşlarıyla iletişim kurmasını,
• çevresindeki kişiler tarafından anlaşılmasını,
• konuşmaya yönelik özgüvenini

etkilemeye başlaması profesyonel değerlendirme açısından önemli olabilir.

Her çocuğun konuşma gelişimi kendine özgüdür. Bu nedenle değerlendirme ve terapi ihtiyacı yalnızca tek bir sese veya belirli bir yaşa göre değil, çocuğun genel konuşma ve iletişim özellikleri dikkate alınarak belirlenmelidir.